Logo Indusource 20 jaar
Login
Volatiliteit

Grip op inkoop nu geopolitiek de markt opschudt

8 minuten leestijd

Wat de crisis in het Midden-Oosten betekent voor energie, transport, verpakkingen en grondstoffen

De crisis in het Midden-Oosten raakt nu direct de inkoop van FMCG‑producenten. Energieprijzen schieten omhoog, containertarieven stijgen, diesel wordt onbetaalbaar, routes vallen weg en leveranciers worden terughoudend. Voor veel FMCG-producenten voelt dit ver weg, totdat kostenstijgingen zich aandienen in offertes, facturen en herziene contractvoorwaarden.

Dit artikel geeft een helder overzicht van wat er speelt, wat het voor jouw inkoop betekent, en welke stappen nu verstandig zijn.

Huidige situatie

De kern van de huidige onrust is de Straat van Hormuz. Door Iraanse beschietingen op tankschepen is het verkeer op deze route begin maart 2026 nagenoeg stilgevallen. Tegelijkertijd is de Rode Zee-route, net hersteld na jaren van Houthi-aanvallen, opnieuw onveilig. Schepen varen om via Kaap de Goede Hoop, wat 10 tot 15 extra vaartdagen en hogere kosten betekent voor alles wat uit Azië komt.

Sectoreconoom Albert Jan Swart (ABN AMRO) trekt een vergelijking met 2022, maar nuanceert die meteen: waar destijds direct toeleveringsrisico’s ontstonden voor specifieke grondstoffen, is de impact nu breder maar minder direct. Daardoor moeilijker te zien aankomen, en precies daarom belangrijk om nu goed in beeld te hebben. Wat het extra uitdagend maakt: de financiële positie van veel bedrijven is zwakker dan in 2022. Hogere rente, lagere liquiditeitsbuffers, lagere Europese gasvoorraden. De timing is ongunstig.

Wageningen University & Research typeert dit als de derde grote schok voor het mondiale voedselsysteem in zes jaar, na COVID en de Oekraïne-oorlog. Hun conclusie is helder: het systeem is gebouwd op efficiëntie, niet op weerbaarheid. Dat is precies waarom een goed georganiseerd inkoopproces nu het verschil maakt.

Impact per inkoopgroep

Energie – hoog risico

Na drie weken van forse stijgingen neemt de energiemarkt een adempauze. Termijnmarkten voor toekomstige jaren laten een daling zien van 5 tot 10 procent. Ook spotmarkten, de prijzen voor levering op korte termijn, doen een stap terug, maar staan nog altijd circa 50 procent hoger dan in de eerste maanden van dit jaar.

De aanleiding voor de daling: de VS presenteerde een 15-puntenplan en Trump gaf aan dat er vredesgesprekken gaande zijn. De markt vat dit op als een positief signaal, maar de situatie kan snel omslaan.

Er zijn een aantal factoren die goed in de gaten gehouden moeten worden. De Nederlandse gasvoorraad bevindt zich op het laagste punt in jaren. Vanaf 1 april begint het vulseizoen, wat de vraag naar gas hoog houdt. Daarnaast zijn een aantal energiecentrales getroffen door de recente onrust; herstel van die schade kost geen dagen maar maanden.

Wat dit voor inkoop betekent: Blijf risico spreiden.

Transport & logistiek – hoog risico

Dit is de categorie waar de impact het meest direct voelbaar is en het breedst doorwerkt. Diesel voor grootverbruikers steeg van €1,74 naar €2,15 per liter (exclusief btw) in drie weken, een vierjarig hoogtepunt. De gasolieprijs voor de binnenvaart sprong van circa €650 naar meer dan €1.000 per kubieke meter.

Containerkosten zijn op meerdere vlakken gestegen. Naast de omvaarroute rekenen grote rederijen forse toeslagen per container als emergency conflict surcharge, plus war risk premiums die sterk zijn opgelopen. Een groot aantal containerschepen zit vast in de Perzische Golf, met directe gevolgen voor de beschikbaarheid van scheepvaartcapaciteit en levertijden.

Wat dit voor inkoop betekent: stijgende brandstofprijzen worden in het wegtransport doorgaans doorberekend via dieselclausules in contracten. Afrekeningen vinden periodiek plaats, variërend van wekelijks tot per kwartaal. Tijdens de energiecrisis van 2022 wisten de meeste bedrijven deze prijsstijgingen goed te verwerken. Nu is de timing ongunstiger: per 1 juli 2026 treedt de vrachtwagenheffing in werking, waardoor transportbedrijven vanaf de zomer toch al hogere kosten moeten doorberekenen. De huidige brandstofprijsstijging komt daar direct bovenop. Controleer of de clausules in jouw transportcontracten helder zijn afgebakend, en of de afrekensystematiek nog past bij de huidige marktbeweging.

Kunststoffen & verpakking – hoog risico

Kunststoffen worden op twee manieren tegelijk geraakt: olie is zowel grondstof als energiebron voor de productie. Beide componenten stijgen nu tegelijkertijd. Bovendien is het Midden-Oosten een belangrijke productielocatie voor polymeren als polyethyleen en polypropyleen. Door de verstoring van scheepvaart in de regio dreigt een tekort aan deze materialen in Europa, terwijl ook transport duurder wordt door hogere brandstofkosten en gestegen verzekeringspremies voor vracht. De productie van kunststoffen is energie-intensief, waardoor stijgende olie- en gasprijzen direct doorwerken in de prijs. Ook de productie van papier, aluminium en kunststofverpakkingen zijn allemaal energie-intensief, waardoor prijzen stijgen. Vanaf de grondstofproducent worden door de gehele keten dagprijzen afgegeven.

Wat dit voor inkoop betekent:

  • Gestegen prijzen
  • Prijzen voor korte(re) periodes tot zelfs dag/ orderprijzen
  • Langere leadtimes
  • Schaarste op de markt
  • Meerdere producenten hanteren een tijdelijke stop op nieuwe klanten

Plantaardige oliën – verhoogde druk

Stijgende minerale olieprijzen werken door in de markt voor plantaardige oliën via drie kanalen tegelijk. Ten eerste stijgen de verwerkingskosten: het crushen en raffineren van oliehoudende zaden is energie-intensief. Ten tweede maakt transport het duurder, zowel de aanvoer van grondstoffen als de distributie van eindproducten.

Het derde kanaal is de biofuelmarkt. Hogere energieprijzen maken biodiesel aantrekkelijker als alternatief, waardoor de vraag naar sojaolie, raapzaadolie en palmolie kan stijgen. Dat trekt ook de overige plantaardige oliën mee in een opwaartse prijstrend. Dit effect is het meest zichtbaar bij oliën met een directe link naar biofuel (soja, raap en palm).

Wat dit voor inkoop betekent: De tendens is daarmee prijsopwaarts, al blijven oogstresultaten, voorraadniveaus en de vraag vanuit de voedingsindustrie mede bepalend voor de uiteindelijke prijsvorming.

Granen, zetmeel & suiker – verhoogde druk

Tarwe en maïs komen niet direct uit het Midden-Oosten, maar de termijnmarkten reageren op geopolitieke spanning en hogere vrachtkosten. Daar bovenop komt een sluipend maar groot risico: kunstmest.

Circa 25 tot 33 procent van de mondiale handel in stikstofmeststoffen loopt via de Straat van Hormuz. De ureumprijs steeg naar $600 tot 700 per ton,  een stijging van 40 tot 60 procent. Kunstmest maakt 40 tot 50 procent uit van de variabele kosten in graanteelt. Dat werkt met vertraging door in graanprijzen, en daarmee in brood, veevoer en talloze verwerkte producten. Rabobank noemt dit in haar sectorprognoses van maart 2026 een van de meest onderschatte risico’s voor de agri-foodketen.

Daarnaast hebben agrariërs direct te maken met gestegen dieselprijzen voor de mechanische bewerking van gewassen, een kostenpost die vervolgens doorwerkt in de prijs van granen en afgeleide producten.

Wat dit voor inkoop betekent: marktontwikkeling actief volgen.

Van Reactief naar Proactief

Na 20 jaar van inkoop voor meer dan 90 FMCG-producenten zien we een patroon dat zich bij elke marktverstoring herhaalt.

De bedrijven die het meest onder druk komen te staan, zijn de bedrijven waarbij inkoop reactief is georganiseerd. Open posities op het verkeerde moment. Transporttoeslagen die niet contractueel zijn begrensd. Leveranciers die beroep doen op overmacht zonder dat het contract daarvoor ruimte biedt.

Maar er kan ook een omgekeerd risico vormen: bij verstoringen in toeleveringsketens kopen ondernemers vaak te veel in, waardoor na verloop van tijd overtollige voorraden ontstaan, met druk op liquiditeit en marge als gevolg. Grip op inkoop betekent dus ook: niet overreageren.

Regie begint vóór de crisis

Geopolitieke ontwikkelingen laten zich niet plannen, maar de impact ervan valt wel te beheersen. Niet door te voorspellen wat er morgen gebeurt, maar door nu de juiste structuren te hebben: goede contracten, actuele marktinformatie en een inkooppartner die de vinger aan de pols houdt.

Indusource volgt de marktontwikkelingen per inkoopgroep actief en adviseert klanten actief over de impact op hun specifieke categorieën. Ook inkoopondersteuning of advies nodig? Ons team staat voor je klaar.


Bronnen

 

 

Meer artikelen.